العلامة الحلي ( مترجم : على محمدى )
125
شرح كشف المراد ( فارسى )
حالت سبب شده كه چهار حالت ديگر در ذات خداوند يافت شود به نامهاى : حييّت ، عالميت ، قادريت و موجوديت ؛ يعنى حالت حىّ بودن و عالم بودن و قادر بودن و موجود بودن . با اين حالات از ساير ذوات ممتاز مىگردند و معتقدند كه خود حال نه موجود است و نه معدوم . اينان از بىحالى قائل به حال شدهاند . به نظر ما اين سخن باطل است ؛ زيرا اگر ذات خداوند در اصل ذات با ساير ذوات فرقى نداشته باشد ، بلكه همه مثل هم باشند ، قانون مثلين يا امثال اين است كه : « حكم الامثال فيما يجوز و فيما لا يجوز سواء » ، پس بايد ممكن باشد كه موجود قديم تبديل به حادث شود و يا موجود حادث تبديل به قديم شود و هر دو باطل است . 3 . خداوند مركب نيست سوم از صفات سلبيه خداوند اين است كه واجب الوجود بودن مقتضى است كه خداوند مركب نباشد . در اينجا بهطور مختصر چهار سؤال و جواب داريم : 1 . بسيط چيست ؟ بسيط حقيقى است كه داراى اجزا نيست . گاهى هم در اصطلاح مناطقه بسيط بر چيزى كه اجزايش كمتر باشد اطلاق مىشود ؛ مثلا به قياس اقترانى حملى در برابر قياس اقرانى شرطى و يا استثنايى بسيط گويند ، و لو خودش اجزا دارد . 2 . مركب چيست ؟ مركب عبارت است از چيزهايى كه داراى اجزا هستند ؛ مثلا آب در خارج مركب است از اكسيژن و هيدروژن و يا جسم در خارج مركب است از ماده ، صورت و . . . 3 . مركب چند نوع است ؟ مركب دو قسم است : 1 . خارجى ، 2 . ذهنى و عقلى . مركب خارجى آن است كه اجزاى آن در خارج يا يكديگر مركباند ، مانند دو مثال مذكور در تعريف مركب . مركب عقلى آن است كه اجزاى آن در عقل موجودند ، ولى در خارج متحدند ؛ مثل انسان نسبت به حيوان و ناطق و خلاصه هر ماهيتى به محيط ذهن ما كه وارد مىشود ، ذهن او را به يك جنس و يك فصل تجزيه و تحليل مىكند . 4 . چرا خداوند مركب نيست ؟ براى اينكه هر مركبى داراى دو نوع احتياج است : اول . نيازمند عامل مركب ( اسم فاعل ) است و پيداست كه مركب غير از خود مركّب است . پس اگر خداوند مركب از اجزا باشد چه خارجيه و چه ذهنيه ، لازم